Platformeconomie: hoe Uber, iFood en anderen het informele bbp beïnvloeden.
Waar was je 15 jaar geleden? De kans is groot dat je toen een taxi op straat moest aanhouden om ergens naartoe te kunnen.
Advertenties
Om een pizza te bestellen, moest je de pizzeria bellen en hopen dat de lijn niet bezet was. Het lijkt wel een eeuwen geleden, hè?
De manier waarop we consumeren en, met name, hoe we werken, is drastisch veranderd door de komst van digitale platforms.
De oproep platformeconomie Het is uitgegroeid tot een onzichtbare maar krachtige kracht die de arbeidsmarkt, de consumptie en daarmee ons informele bruto binnenlands product (bbp) heeft hervormd.
Uber heeft het stedelijk vervoer getransformeerd. iFood, de manier waarop we eten.
Deze bedrijven creëerden niet alleen nieuwe diensten, maar gaven ook een nieuwe invulling aan bestaande activiteiten, die nu op een ongekende schaal en met een ongekende dynamiek opereren.
Maar wat betekent dit nu eigenlijk voor de economie van ons land, met name voor het deel dat niet in de officiële statistieken terug te vinden is?
Het is een complexe vraag. De opkomst van deze platforms wordt vaak geprezen vanwege hun flexibiliteit en innovatie.
Er is echter ook een minder voor de hand liggende en meer uitdagende kant: de impact op informaliteit. In dit artikel gaan we dieper in op dit onderwerp en onthullen we hoe... platformeconomie Het sluit aan op het immense en vaak onzichtbare universum van het informele bbp in Brazilië.
De anatomie van de platformeconomie: een nieuw gezicht van werk.
DE platformeconomie Het is een economisch ecosysteem waarin vraag en aanbod met elkaar verbonden zijn via digitale platforms.
Denk bijvoorbeeld aan een app voor het bestellen van een taxi of een bezorgservice. Die apps hebben geen chauffeurs of bezorgers in dienst op de traditionele manier.
Het verbindt hen rechtstreeks met klanten die een dienst nodig hebben. Deze verbinding, tot stand gebracht door een algoritme, vormt de kern van dit model.
Flexibiliteit of onzekerheid? De dunne lijn van 'werk op aanvraag'.“
Het meest voorkomende beeld van platformwerk is dat van flexibiliteit. Je bepaalt je eigen werktijden, je bent je eigen baas en je beslist zelf wanneer en waar je werkt.
Voor veel mensen is deze vrijheid een enorme aantrekkingskracht, vooral in een land met hoge werkloosheidscijfers en een lage benutting van de beroepsbevolking, zoals Brazilië.
Deze "flexibiliteit" wordt door veel experts echter gezien als een vorm van onzekere arbeidsomstandigheden.
Sociologe en onderzoekster Ludmila Abílio, een van de meest prominente stemmen in dit debat in Brazilië, betoogt dat hoewel werknemers geen formele baas hebben, ze worden gecontroleerd door een "algoritmische baas" die hun loon, werkmethoden en zelfs hun verdere aanwezigheid op het platform dicteert.
In plaats van een vrije keuze wordt de werknemer vaak gedwongen ongunstige omstandigheden te accepteren om een minimuminkomen te garanderen.
Het ontbreken van een formele arbeidsrelatie, met rechten zoals vakantie, een dertiende maandsalaris en een ontslagvergoeding (FGTS), zorgt ervoor dat deze werknemers in de informele sector terechtkomen.
+ Hoe bouw je een noodfonds op bij hoge inflatie en rentetarieven?
De rol van het algoritme: de nieuwe onzichtbare baas
Het algoritme vormt de kern van platformeconomie. Hij is niet zomaar een wiskundige code; hij is de manager, de supervisor en de evaluator.
Hij bepaalt wie de ritten of leveringen krijgt, het betaalde bedrag en de boetes. De werknemer wordt op zijn beurt voortdurend beoordeeld door klanten en door het systeem zelf, en deze beoordeling heeft direct invloed op zijn of haar vermogen om inkomsten te genereren.
In veel gevallen kan een lage beoordeling leiden tot de deactivering van een account, een soort "beëindiging zonder opgaaf van reden".
Deze dynamiek creëert een subtiele maar krachtige ondergeschiktheid. De Uber-chauffeur hoeft niet online te zijn, maar als hij dat tijdens de spitsuren niet doet, mist hij de beste kansen.
De bezorger van iFood heeft geen baas die hem dwingt om in de regen te werken, maar het bonus- en doelsysteem motiveert hem wel om dat te doen.
Het is een vorm van controle die niet door een persoon wordt uitgeoefend, maar door een logica van optimalisatie en efficiëntie die vaak de menselijke dimensie van het werk negeert.
+ De economie van terugkerende inkomsten: de toekomst die de markt al heeft veroverd.
Het informele bbp en de schaduweconomie: een kort overzicht.
Om de impact van deze platforms te begrijpen, moeten we eerst begrijpen wat informeel bbp is.
Wat is informeel bbp?
Het formele bbp is het bbp dat we kennen: de waarde van alle goederen en diensten die in het land worden geproduceerd en die correct worden geregistreerd en belast.
Het informele bbp is daarentegen de som van alle economische activiteiten die om de een of andere reden niet aan de autoriteiten worden aangegeven.
Dit omvat alles, van het verkopen van handwerk op het strand tot het verlenen van diensten zonder facturen uit te schrijven.
Volgens het Braziliaanse Instituut voor Concurrentie-ethiek (ETCODe schaduweconomie – een categorie die informaliteit en illegaliteit omvat – is een belangrijke motor van de Braziliaanse economie.
In 2023 werd dit aandeel geschat op ongeveer 17,81 TP3T van het BBP, wat neerkomt op een gigantisch bedrag van R$ 1,7 biljoen reais.
Dit illustreert de omvang van de uitdaging waar we voor staan: een enorm deel van onze economie is "onzichtbaar" voor de overheid, wat leidt tot gemiste inkomsten, problemen bij het plannen van overheidsbeleid en, uiteraard, miljoenen werknemers zonder adequate sociale bescherming achterlaat.
+ Digitale betalingen met betaalkaarten nemen toe: bekijk de kansen en risico's.
Gegevens en statistieken: wat onderzoek ons vertelt.
Informaliteit is een structureel probleem in Brazilië, en de platformeconomie Het past perfect in dit scenario.
Volgens IBGE is ongeveer 401.300 ton van de beroepsbevolking van het land werkzaam in de informele sector.
Chauffeurs en bezorgers die via een app werken, worden, omdat ze geen formele arbeidsovereenkomsten hebben, rechtstreeks in deze statistieken meegenomen.
De platformen beweren op hun beurt dat de meeste werknemers ze gebruiken om hun inkomen aan te vullen.
Uit een onderzoek van Datafolha, gefinancierd door app-bedrijven, bleek dat meer dan de helft van de respondenten app-gerelateerd werk als hun enige bron van inkomsten beschouwde.
Het is echter belangrijk om deze gegevens met de nodige voorzichtigheid te analyseren, aangezien er een intens debat gaande is over de vooringenomenheid van deze studies en of ze de precaire arbeidsomstandigheden van een groot deel van deze professionals wel echt weerspiegelen.
De waarheid lijkt, zoals altijd, ergens in het midden te liggen, maar informaliteit is een onmiskenbare constante.
De kruising tussen platforms en informaliteit: wat gebeurt er nu echt?
De aankomst van platformeconomie In Brazilië was dit, tijdens een periode van economische crisis en hoge werkloosheid, een drijvende kracht achter de informele economie.
Deze platforms hebben deuren geopend voor miljoenen mensen die anders werkloos of onderbetaald zouden zijn. Maar wat is de impact hiervan op het informele bbp?
De zaak Uber en iFood: van uw voordeur tot het BBP.
Een onderzoek van FIPE (Economic Research Institute Foundation) voor iFood toonde het "multiplicatoreffect" van het platform aan. In 2023 zal het ecosysteem van iFood Het zou R$ 110,7 miljard in de economie hebben gegenereerd en 0,55% aan het Braziliaanse bbp hebben bijgedragen.
Dit onderzoek suggereert dat voor elke R$ 1.000 die aan de app wordt besteed, er nog eens R$ 1.390 wordt gegenereerd in aanverwante sectoren zoals landbouw, veeteelt, transport en handel.
Deze cijfers zijn indrukwekkend en laten zien dat de platforms wel degelijk economische activiteit genereren. Het probleem zit hem echter niet in de activiteit zelf, maar in de aard ervan.
Een groot deel van de gegenereerde waarde komt terecht bij informele werkers, die geen toegang hebben tot uitkeringen en arbeidsrechten.
De activiteit wordt geformaliseerd door het platform (het bedrijf betaalt belastingen, de klant betaalt met kaart, enz.), maar de arbeidsrelatie tussen de chauffeur of bezorger en het bedrijf is dat niet.
Dit creëert een soort "geformaliseerde informaliteit".
Stel je een bezorger voor die 500 leveringen per maand doet. Het platform registreert elke levering, de klant betaalt via de app en het bedrijf houdt zijn commissie in.
De transactie is formeel. Juridisch gezien blijft de bezorger echter zelfstandig ondernemer, zonder overheidsbescherming en zonder de stabiliteit van een vast dienstverband.
De mythe van "aanvullend inkomen"“
Het idee dat app-gebaseerd werk slechts een bijverdienste is om het inkomen aan te vullen, is voor velen een misvatting.
Uit het Datafolha-onderzoek, dat we al eerder noemden, bleek al dat dit voor velen de belangrijkste bron van inkomsten is.
De situatie op de Braziliaanse arbeidsmarkt, met hoge werkloosheid en lage lonen, heeft veel mensen in dit soort werk gedreven.
Voor een jongere die zijn eerste formele baan niet kan vinden, een chauffeur die zijn baan in de industrie is kwijtgeraakt, of een moeder die flexibiliteit nodig heeft om voor haar kinderen te zorgen, zijn apps het enige alternatief geworden.
Deze afhankelijkheid van inkomsten uit apps laat zien dat informeel werk geen keuze is, maar een noodzaak die door de omstandigheden wordt opgelegd.
Deze grote groep arbeiders, zonder toegang tot basisrechten, creëert een sociale en economische kloof die de staat en de samenleving moeten aanpakken.
De uitdagingen van sociale zekerheid
Een van de meest verontrustende gevolgen van platformeconomie Bij het informele bbp is het ontbreken van bijdragen aan de sociale zekerheid een belangrijke factor.
Uit een onderzoek van het tijdschrift Exame bleek dat slechts 231% van de app-gebaseerde chauffeurs en bezorgers in Brazilië bijdraagt aan de sociale zekerheid.
Deze lage participatiegraad heeft ernstige gevolgen op de lange termijn. Het land kweekt een generatie werknemers die geen pensioenvoorzieningen, werkloosheidsuitkering of ziekteverlof zullen hebben.
En als deze platforms in dit tempo blijven groeien, zal informaliteit een nog groter probleem worden, waardoor nieuw overheidsbeleid nodig is om een minimum aan sociale zekerheid voor miljoenen Brazilianen te garanderen.
Casestudies en expertadviezen: verder dan de cijfers
De discussie over platforms is veelzijdig en omvat verschillende perspectieven.
Het onderzoek van FIPE en het "iFood-effect"“
Zoals reeds vermeld, wordt het onderzoek van FIPE vaak door platforms gebruikt om hun positieve impact op de economie aan te tonen.
Uit het onderzoek blijkt dat de toetreding van kleine restaurants tot iFood bijvoorbeeld gemiddeld leidde tot een toename van 10,21 TP3T in het aantal formele banen binnen deze bedrijven.
Dit is een belangrijk argument: platformen creëren niet alleen informaliteit, maar kunnen ook de formele werkgelegenheid binnen hun ecosystemen stimuleren.
Dit noemen ze het 'domino-effect'. Een pizzeria die zich aansluit bij iFood ziet zijn omzet stijgen, moet meer bedienend personeel, koks en zelfs bezorgers aannemen (ook al werken die ook via het platform), wat de werkgelegenheid formaliseert.
Deze nuance is cruciaal voor het begrijpen van de complexiteit van het onderwerp: een platformeconomie Het is niet louter precair. Het is ambigu, met zowel positieve als negatieve gevolgen.
Het debat over regelgeving: bescherming of bureaucratisering?
Het debat over de regulering van werk op platformen is momenteel een van de meest besproken onderwerpen.
Aan de ene kant pleiten vakbonden en activisten voor de totstandkoming van een formele arbeidsrelatie, met alle rechten die de CLT (Braziliaanse arbeidswet) garandeert, om werknemers te beschermen.
Deze aanpak stuit echter op weerstand van de bedrijven zelf en van sommige werknemers die flexibiliteit belangrijk vinden.
Aan de andere kant zijn er ook voorstanders van een tussenmodel, een "derde weg" die flexibiliteit combineert met sociale bescherming.
Het voorstel, dat momenteel in de Braziliaanse regering wordt besproken, is om een categorie "zelfstandigen" te creëren, met verplichte bijdragen aan de sociale zekerheid en ongevallenverzekering, maar zonder de kosten en starheid van de CLT (Consolidatie van de Arbeidswetgeving).
Dit zou een manier zijn om informeel werk gedeeltelijk te formaliseren, waardoor basisrechten worden gegarandeerd zonder de innovatie en vrijheid te "verpletteren" die veel werknemers aantrekken.
Conclusie: een toekomst in aanbouw.
DE platformeconomie Het is een onomkeerbaar fenomeen. Het heeft de manier waarop we consumeren en hoe miljoenen mensen zich tot werk verhouden, veranderd.
De impact ervan op het informele bbp van Brazilië is echter ingrijpend en complex.
Hoewel het miljoenen mensen een inkomen oplevert en miljarden in de economie in beweging brengt, houdt het de informaliteit in stand en institutionaliseert deze in sommige gevallen zelfs, met alle sociale en economische risico's van dien.
De uitdaging is om een evenwicht te vinden. De overheid, de maatschappij en de platformbedrijven zelf moeten een manier vinden om ervoor te zorgen dat innovatie niet leidt tot precaire arbeidsomstandigheden.
Het formaliseren van de tewerkstelling van deze werknemers, zelfs gedeeltelijk, is cruciaal om een toekomst met meer waardigheid, sociale bescherming en een bbp dat de volledige realiteit van ons land weerspiegelt, en niet alleen het zichtbare deel, te garanderen.
De toekomst van werk is er al, en die nodigt ons uit om onze eigen opvattingen over werk, inkomen en bescherming te herzien.
Veelgestelde vragen
| Vraag | Antwoord |
| Wat is de platformeconomie? | Het is een economisch model waarbij vraag en aanbod met elkaar verbonden zijn via digitale platforms, zoals apps voor transport en bezorging, waardoor zelfstandigen diensten aan klanten kunnen leveren. |
| Welke invloed heeft de platformeconomie op het informele bbp? | Het verwerkt een groot volume aan transacties en inkomsten die, hoewel digitaal geformaliseerd, gegenereerd worden door werknemers zonder formele arbeidsovereenkomsten. Dit draagt bij aan de informaliteit van de arbeidsmarkt en de groei van de schaduweconomie. |
| Is werken op platformen flexibel of juist onzeker? | Het antwoord is complex en hangt af van het perspectief. Voor sommigen biedt het vrijheid en autonomie. Voor anderen is het een onzekere vorm van werk, zonder rechten en met algoritmische controle, waardoor de werknemer wordt blootgesteld aan risico's en onzekerheid. |
| Genereren platformen formele banen? | Ja, onderzoek zoals dat van FIPE toont aan dat platforms de formaliteit bij partnerbedrijven, zoals restaurants, kunnen verhogen, waardoor ze meer personeel aannemen om aan de vraag naar bezorging te voldoen. |
| Bestaat er in Brazilië een wet die app-gebaseerd werk reguleert? | Momenteel bestaat er geen specifieke wetgeving. Binnen de overheid wordt gedebatteerd over regelgeving, met een voorstel om een categorie "zelfstandigen" te creëren met basisrechten, zonder de starheid van de CLT (Braziliaanse arbeidswet). |
| Wat is de grootste maatschappelijke uitdaging van de platformeconomie? | Het gebrek aan sociale bescherming voor werknemers. De meesten dragen niet bij aan de sociale zekerheid, waardoor ze onbeschermd zijn in geval van ziekte, ongevallen of ouderdom. |
